Ulica Nowomiejska
Położenie
Ulica biegnie od ul. Długiej do Rynku Starego Miasta.
Nieco historii
Wytyczona została przy lokacji miasta Warszawy na przełomie XIII i XIV w. jako ulica wylotowa od Rynku w kierunku północnym do traktu Zakroczymskiego. Wyjazd z miasta prowadził przez gotycką bramę Nowomiejską z XIV rozbudowaną w XV w., a w pierwszej połowie XVI stulecia wzmocnioną barbakanem, przez który Nowomiejska przechodziła załamując się nieco. W XIV w. na posesji oznaczonej później nr 23 stanęły drewniane zabudowania kościoła i szpitala Św. Ducha. Drugi szpital Św. Ducha znajdował się przy ul. Piwnej, skąd został przeniesiony na Przyrynek. W 1376 na posesji nr 26 mieszczanie wybudowali łaźnię miejską. Nazwę Nowomiejska spotyka się w źródłach XV-wiecznych. Zabudowa mieszkalna ulicy w XIV i XV w. była w znacznej części drewniana, szczególnie poza murami obronnymi; w XVI w. w obrębie murów - zwarta, murowana i zamieszkała przez patrycjat miejski. Z tego okresu datuje się kamienica nr 5 z gotyckim portalem.
Pożar w 1607 zniszczył zabudowę Nowomiejskiej Podczas walk ze Szwedami o bramę Nowomiejską w 1656 zniszczony został odcinek ulicy poza murami: kościół, szpital, łaźnia i domy mieszkalne, a sama brama została uszkodzona. Odbudowę kościoła i szpitala oraz budowę klasztoru przy rogu Nowomiejskiej i Podwala prowadził Zakon Paulinów otaczając teren świątyni i swojej siedziby murem ze strzelnicami. Obwarowania te zniesiono w XVIII w. W XVII i XVIII w. międzymurze zabudowano drewnianymi kramami i budami, a na miejscu zasypanej fosy wzniesiono kamienice mieszkalne. Nowomiejskie bramy zostały wchłonięte przez budowle kancelarii radzieckiej i wójtowskiej Starej Warszawy, przez kramy i składy towarów przywożonych przez kupców gdańskich (tzw. Gdańska Piwnica) wreszcie przez domy mieszkalne. W XVII i XVIII w. Nowomiejska należała nadal do najważniejszych ulic Starej Warszawy zamieszkałych przez patrycjat miejski, m. in. Fukierów, Gizów, Dzianotówi Drewnów, którzy tu posiadali okazałe sklepy. W połowie XVIII w. pod nr 12 mieściła się jedna z pierwszych warszawskich kawiarni Duvala oraz traktiernia i szynki. W końcu XVIII w. w kamienicy miejskiej nr 1 mieszkał słynny prezydent Warszawy - Jan Dekert.
Na początku XIX w. część zabudowy międzymurza przy Nowomiejskiej rozebrano i urządzono tu targowisko sięgające wzdłuż Podwala od Nowomiejskiej do Szerokiego Dunaju; targowisko przetrwało do lat dwudziestych XX w. W XIX w. ulicę zwano też Gołębią. W końcu XIX w. odkryto fragmenty murów i barbakanu; odsłonięto je częściowo i zrekonstruowano wraz z dawnym mostem nad fosą w latach 1937/1938 (arch. J. Zachwatowicz), rozbierając domy mieszkalne i jatki po nieparzystej stronie Nowomiejskiej. W 1944 zabudowa Nowomiejskiej została prawie całkowicie zniszczona, ocalały tylko mury obronne i fragmenty ścian parterowych. Kamienice odbudowano w 1953 i 1954 przywracając piękne elewacje; barbakan zrekonstruowano w pierwotnej wysokości, uwidoczniono też fundamenty bramy Nowomiejskiej.
źródło: "Ulice i place Warszawy" - Eugeniusz Szwankowski, Wydawnictwo Naukowe PWN SA
