Ulica Długa

Położenie
Ul. Długa leży na Nowym Mieście. Przebiega od ulicy Freta do Andersa. 

Pochodzenie nazwy
Nazwa ulicy Długiej słusznie oddaje jej rekordowe średniowieczne rozmiary. To jedno z najstarszych określeń warszawskich ulic.
źródło: "Warszawa i jej ulice. O pochodzeniu nazw" - Jarosław Osowski i Oficyna Wydawnicza "Mówią wieki"

Nieco historii
Dawny trakt biegnący od przeprawy przez Wisłę i od Starej Warszawy na zachód do wsi Wielka Wola. W XIV w. na początku traktu utworzył się długi przedmiejski plac postojowo-targowy sięgający od Nowomiejskiej poza Miodową. Jego kształt zachowała do dziś szeroka część Długiej. Wzdłuż placu zabudowało się przedmieście Starej Warszawy; pierwsze wiadomości o drewnianych domach i ogrodach przedmiejskich pochodzą z początku XV w. Z tego okresu datuje się nazwa Długiej; ulicę od dość znacznej szerokości placu zwano wtedy również Szeroką. W pierwszej połowie XVI w. przy Długiej budowano browary, a w drugiej - dwory szlacheckie. Na obecnej posesji nr 4, stanowiącej niegdyś własność Baryczków, mieściła się giełda kupiecka i kwatery cudzoziemców, co świadczy o handlowym charakterze ulicy i o jej znaczeniu. W połowie XVI w. na posesji późniejszy nr 32/34 wybudowano ujęcie źródeł w zbiorniki, z których poprowadzono wodę do Starej Warszawy. Drewniane rury tego wodociągu biegły wzdłuż Długiej do Wąskiej (ob. Kilińskiego). W 1621 Długa została przecięta wałem obronnym, w którego bastionie Władysław IV kazał wybudować Arsenał Rzeczypospolitej wzniesiony w latach 1638-1643 (ob. nr 52). Przed Arsenałem Długa rozszerzyła się w placyk. W pierwszej połowie XVII w. ulicę nazywano Błońską lub Drogą Publiczną do Błonia. W 1648 dalsza część Długiej za Arsenałem została skasowana, a ruch komunikacyjny skierowany w przeprowadzoną wówczas ul. Leszno, w tym samym okresie ulicę wybrukowano. Spośród dworów wybudowanych przy Długiej w połowie XVII w. wyróżniała się siedziba hetmana Janusza Radziwiłła (ob. nr 7). Następna faza zabudowy Długiej przypada na lata 1655-1657, po zniszczeniach "potopu szwedzkiego". Odbudowują się dwory i rozkwita budownictwo sakralne: w 1681 wzniesiono kościół Pijarów o dwuwieżowej fasadzie z klasztorem; przy końcu ulicy przed Arsenałem - barokowy kościół i klasztor Brygidek; w 1691 wzniesiono obszerny konwikt (szkołę) Teatynów z kaplicą (ob. nr 8/14); w końcu XVII w. - klasztor Paulinów (ob. nr 3). W 1702 pojawia się pierwsza przy Długiej kamienica patrycjuszowska Witthoffów, wzniesiona na miejscu dworu Radziwiłła. W najwcześniejszej fazie zabudowy XVIII w. przypadającej na lata 1720-1730, wybudowano pałac Załuskich "Pod Czterema Wiatrami" (ob. nr 38/40) i przebudowano kościół Pijarów przez dostawienie nowej fasady (arch. Józef Fontana). W drugiej fazie zabudowy Długiej - mniej więcej w połowie wieku - wybudowano pałacyk, później Marii Radziwiłłowej (ob. nr 26, siedziba Instytutu Sztuki PAN) oraz kilka kamienic, m. in. kamienicę o mansardowym dachu (ob. nr 28). W trzeciej fazie zabudowy, lata 1769-1787, wzniesiono kamienicę Lelewelów (1770) na miejscu dawnej giełdy, monumentalną kamienicę zwaną "Potkańskie" od fundatora opata Potkańskiego (nr 44), Komorę Celną (ob. nr 24, w latach 1834-1944 siedziba Archiwum Głównego Akt Dawnych), przebudowano pałac "Pod Czterema Wiatrami" na siedzibę bankiera Piotra Fergusson-Teppera (arch. S.B. Zug) i wzniesiono zespół budowli Teatru Narodowego na pl. Krasińskich (1779, arch. B. Solari). Przy Długiej, w jednej z kamienic należących do teatru, usytuowano siedzibę Wojciecha Bogusławskiego. Ok. 1786 przebudowano kamienicę Witthoffów na pałac marszałka Kazimierza Raczyńskiego (arch. J. C. Kammsetzer). Dwie wielkie budowle (ob. nr 8/14) o monumentalnych fasadach stają się siedzibą Komisji Edukacji Narodowej. Ok. 1787 konwikt Teatynów przerobiono na pałac kanclerza Joachima Chreptowicza. Pod obecnym nr 13 wybudowano pierwszą przy Długiej kamienicę o klasycystycznej fasadzie (arch. S. Zawadzki). W 1atach 1796-1806 ulicę zwano też Sienną, od mieszczącego się tu na rogu Nalewek targu na siano. W latach 1808-1810 naprzeciw Arsenału wybudowano kilka kamienic o fasadach klasycystycznych (wyróżniał się dom pod nr 51). W czasie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego Długa staje się ulicą hoteli (pod ob. nr nr 12 - Hotel Francuski, 29 - Hotel Polski o klasycystycznej fasadzie i 31 - Hotel Niemiecki z 1817 - w tymże stylu). Ok. 1818 przebudowano Arsenał w stylu surowego klasycyzmu (arch. W. Minter), a sąsiedni kościół i klasztor Brygidek przerobiono na warsztaty artyleryjskie. W ogrodzie pałacu "Pod Czterema Wiatrami", dawnej siedzibie Teppera, należącej do kupca W. Duckerta, urządzono w 1827 Instytut Wód Mineralnych, miejsce spotkań towarzyskich do końca XIX w. (ogród zlikwidowano w 1902). W noc listopadową 1830 lud Warszawy wraz z wojskiem zdobywał Arsenał. Po powstaniu Arsenał zamieniono na więzienie, a kościół Pijarów przebudowano w latach 1835-1837 na sobór św. Trójcy (arch. arch. A. Corazzi i A. Gołoński). Charakter ruchliwej ulicy targowej z licznymi sklepami zachowała Długa przez cały XIX w. W 1900 na miejscu rozebranych warsztatów artyleryjskich (pod nr 50) wzniesiono ogromny 5-piętrowy pasaż Simonsa. Długa była także ulicą teatrzyków ogródkowych: pod nr 23 (ob. 25) "Eldorado" (1868-1897) i pod nr 9 teatrzyk "Pod Sękiem". W latach 1911-1913 na miejscu zabytkowych domów wzniesiono kilka wysokich kamienic o secesyjnych lub modernistycznych fasadach. W okresie 1924-1933 dawnemu kościołowi Pijarów przywrócono barokowy kształt (arch. O. Sosnowski); w latach 1926-1930 odrestaurowano pałac Duckerta (ob. nr 38/40) na siedzibę Min. Opieki Społecznej, a pałac Raczyńskich - na pomieszczenia Min. Sprawiedliwości (arch. M. Lalewicz).
We wrześniu 1939 spłonęło na Długiej wiele obiektów, m. in. pasaż Simonsa i zabytkowe kamienice naprzeciw Arsenału. W latach okupacji Długa była miejscem kilku akcji zbrojnych przeciw hitlerowcom; słynna była bohaterska akcja harcerzy z "Szarych Szeregów" - odbicie z samochodu-więźniarki Jana Bytnara - "Rudego" oraz 24 innych więźniów 26 III 1943 (tablica pamiątkowa). Podczas powstania 1944 r. Długa była miejscem gwałtownych starć zbrojnych, m. in. o Arsenał; kilkaset osób zginęło w szpitalach polowych pod nr nr 7 i 15 (tablice pamiątkowe). Długa zniszczona została prawie całkowicie, m. in. spalono Archiwum Główne Akt Dawnych mieszczące się przy rogu Długiej i pl. Krasińskich (pod nr 24), spłonęło 95% zasobu archiwalnego. W listopadzie tegoż roku hitlerowcy podpalili Arsenał, niszcząc całe Archiwum Miejskie.
W latach 1951-1955 odbudowano zabytkowe obiekty, m. in. pałace: Raczyńskich - na pomieszczenia Archiwum Głównego Akt Dawnych; "Pod Czterema Wiatrami" - na siedzibę Centralnego Zarządu Uzdrowisk; Radziwiłłowej - dla Instytutu Sztuki oraz Hotel Polski i kilka zabytkowych kamienic. W latach 1958/1959 przy rogu Długiej i Miodowej wybudowano nowoczesny na owe czasy zespół domów mieszkaniowej spółdzielni nauczycielskiej "Oświata", a w latach 1959-1961 wzniesiono kilka wysokich punktowców między Długą i Al. Świerczewskiego (ob. gen. Andersa), naprzeciw Arsenału (arch. arch. J. Czyż, J. Furman i A. Skopiński).
źródło: "Ulice i place Warszawy" - Eugeniusz Szwankowski, Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Przy ul. Długiej 18/20 ma swoją siedzibę Młodzieżowy Dom Kultury "Muranów" im. C. K. Norwida .

Galeria