Ulica Stanisława Noakowskiego

Położenie
Ul.S.Noakowskiego biegnie od pl.Politechniki do ul.Koszykowej.

Pochodzenie nazwy
Stanisław Noakowski (1867-1928)
Historyk architektury, rysownik, malarz. Prof. na Wydziale Architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Moskwie, od 1919 prof. historii architektury na PW i w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie. Jego akwarele, sepie, rysunki są impresjami-fantazjami architektonicznymi. Obejmują cykle: "Architektura polska", "Architektura rosyjska", "Zamki i pałace polskie" i in.
Grób na cm. Powązkowskim (233-I-1).
źródło: „Słownik patronów ulic Warszawy" pod redakcją S.Ciepłowskiego - Muzeum Historyczne m.st. Warszawy i Wydawnictwo DiG

Nieco historii
Końcowy odcinek ul. Polnej, wytyczonej w 1770 jako idealnie prosta droga podwalna u podnóża tzw. Okopów Lubomirskiego (wału sanitarnego), którymi w tym samym czasie otoczono całe miasto. Obsadzona szpalerami drzew droga, której bieg rozpoczynał się przy obecnym pl. Unii Lubelskiej, została włączona do większego założenia urbanistycznego, jakim była tzw. Oś Stanisławowska, realizowana od 1768 wg proj. Augusta Moszyńskiego. "Kręgosłupem" tego gwiaździstego założenia była późniejsza ul.Nowowiejska, ówcześnie droga na osi Zamku Ujazdowskiego, przecinająca się z ul.Polną. Na odcinku obecnej ul.Noakowskiego od 1778 do owej drogi sięgał ogród pałacyku "Koszyki" Piotra M. Glaire'a (nr hip. 1753ABC, ul. Koszykowa, ul. Lwowska). Fragmentowi tego ogrodu odpowiada późniejsza posesja nr hip. 6039 (w 1913nr46,w 1929-56,w 1939 - nr 2). Pozostałe grunty posesji, ciągnące się pod wałem aż po zbieg ul.Koszykowej z ul.Piękną, były pokryte niską zielenią. Ta ostatnia znikła, gdy przed 1850 zaczęto wybierać tu glinę dla pobliskich cegielni, tworząc głębokie, zalane wodą wyrobiska. Przynajmniej jedna z takich glinianek istniała jeszcze w 1879, co udowadnia plan parcelacyjny z tego roku. W połowie XIX w. obszerna nieruchomość należała do hr. Stanisława Potockiego, a w następnej dekadzie do Leona Krupieckiego. Spadkobiercy tego ostatniego przeprowadzili w 1880 parcelację gruntów, w wyniku czego powstało 11 działek, w tym siedem od strony obecnej Noakowskiego. Ok. 1825 wał miejski został przesunięty do linii dzisiejszej ul. Nowowiejskiej, ale przyłączony do miasta trójkątny, obszerny plac u zbiegu obu dróg (nr hip. 1753M) długo czekał na zagospodarowanie i był zajęty przez pola uprawne i łąki. Dopiero w 1896 urządzono tu II Wystawę Higieniczną, niwelując teren i podwyższając o ok. pół metra. Alejki i niską zieleń zaprojektował Franciszek Szanior, a główną budowlę, utrzymaną w stylu neogotyckim - Edward Goldberg. Bliżej ul. Polnej, od strony ul. Koszykowej, powstała wielka drewniana hala gimnastyczna z wieżą oraz boisko. W latach 1898-1901 na terenach powystawowych wzniesiono kompleks gmachów cesarskiej Politechniki, projektowany przez Stefana Szyllera i Bronisława Brochwicz-Rogóyskiego. Od strony ul. Polnej stanęło boczne skrzydło Gmachu Głównego ( pl. Politechniki 1) oraz Gmach Chemii, trójkondygnacyjny, eklektycznie dekorowany m.in. kolumnami przyściennymi, rustyką parteru i boniowaniem ścian pięter (obecnie nr 3, pl. Politechniki 1). Wraz z budową uczelni uporządkowano jej otoczenie, wytyczając m.in. okrągły pl. Politechniki, przecinający bieg ul. Polnej, z którą zbiegała się także nowa ulica (późniejsza Lwowska). Nieco wcześniej, w 1899, rozparcelowano ogród pałacyku "Koszyki", wytyczając przedłużenie ul. Nowowielkiej, późniejszej Poznańskiej, czyli obecną ul. Lwowską, a także nowe parcele budowlane przy niej. W 1905 dokonano kolejnej parcelacji posesji po parzystej stronie dzisiejszej Noakowskiego, dokonanej przez spokrewnione rodziny Lewenfiszów, Oppenheimów i Rubinlichtów. W rezultacie obu tych przedsięwzięć po tejże stronie ulicy powstało ostatecznie 13 działek budowlanych. W latach 1914-16 powstał trzypiętrowy gmach gimnazjum im. Stanisława Staszica (nr 46B/5534, nast. nr 60, obecnie nr 6), zwieńczony attyką w stylu polskiego renesansu. Autorami projektu byli Marian Kontkiewicz i Stanisław Zaleski. W 1922 na rogu ul. Koszykowej, po stronie nieparzystej, wystawiono Gmach Kreślarni, należący do zespołu Politechniki. Neoklasycystyczny budynek projektował Tadeusz Zieliński ( ul. Koszykowa 75). W latach 1929-30 zabudowano jedną z dwóch ostatnich wolnych działek pierzei parzystej (nr 58/5269, nast. nr 74, obecnie nr 20), wystawiając kamienicę Grosglicków-Groniowskich. W 1938 nazwę opisywanego odcinka ul. Polnej zmieniono na Noakowskiego, czcząc pamięć malarza i profesora architektury Politechniki Warszawskiej (1867-1928). W 1939 spłonął dom nr 8, a w 1944 Niemcy podpalili gmachy Politechniki oraz wszystkie kamienice, z których największym zniszczeniom uległy najstarsze, o drewnianej konstrukcji stropów (nr 2, 22 i 24). Ich mury rozebrano ok. 1946, później zaś ten sam los spotkał także nietkniętą pożarem kamienicę nr 26. Pozostałe budynki odremontowano, usuwając większość detalu architektonicznego i nie przywracając zwieńczeń. Obecny ich wygląd sugeruje wiek młodszy od rzeczywistego. Gmach gimnazjum (nr 6) podwyższono o piętro, usuwając attykę. Na miejscu rozebranych domów powstały umiejętnie wpasowane plomby.
źródło: "Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy" - Jarosław Zieliński, TONZ Warszawa 2006.

Galeria