Ulica Czerniakowska
Położenie
Ulica Czerniakowska w południowej części jest fragmentem Wisłostrady. Zaczyna się na Mokotowie od ul.Idzikowskiego. W Śródmieściu przebiega od ul.Nowosieleckiej do ul.Łazienkowskiej. Na tym odcinku znajdują się budynki: po stronie nieparzystej: od nru 139 do 161, po stronie parzystej: od nru 106/114 do 130/132. Na ul.Łazienkowskiej Czerniakowska traci ciągłość i dalej przebiega między ul.Górnośląską a ul. Ludną. Tu znajdują się budynki: po stronie nieparzystej: od nru 201 i 201A do 231, po stronie parzystej: od nru 174 do 180.
Pochodzenie nazwy
Nazwa ulicy pochodzi od wsi Czerniaków, przez teren której przechodziła.
Nieco historii
Jedna z najdłuższych ulic Warszawy, dawny gościniec biegnący od
traktu Ujazdowskiego do przeprawy przez Wisłę i do wsi Czerniaków. Od
1691 prowadziła wśród ogrodów i pól do kościoła czerniakowskiego św.
Bonifacego (arch. Tylman z Gameren), będącego celem pielgrzymek
warszawiaków. W 1770 Czerniakowska przecięła wał z fosą i odcinek poza
wałem nazwany został ul.Sielecką; znajdowały się tu 2 karczmy i 20
domów. W końcu XVIII w. znajdowały się przy Czerniakowskiej 4 browary,
cegielnia, młyn i 10 magazynów, należących przeważnie do magnatów, oraz
ok. 40 domów i dworków drewnianych. W okresie Sejmu Czteroletniego w
posiadłości Hugona Kołłątaja, zwanej "Pasztetem" (pod nr hip. 3007)
obradowała grupa postępowych działaczy, pisarzy i publicystów,
tworzących tzw. Kuźnicę Kołłątajowską. W 1813 ulicę zniszczył
katastrofalny wylew Wisły. Ok. 1820 wał został przesunięty aż do
obecnej ul. Podchorążych. W tym czasie wybudowano przy Czerniakowskiej
wielki zespół koszar dla trzech pułków kawalerii rosyjskiej: huzarów,
ułanów i kirasjerów. Ok. 1826 wzniesiono przy Czerniakowskiej kilka
wielkich zakładów przemysłowych, m. in. fabrykę maszyn i koksownię
Banku Polskiego, zatrudniającą w połowie XIX w. prawie 700 robotników,
wytwórnię dywanów, tkalnię i in. Ok. 1865 u zbiegu Czerniakowskiej i
Szarej wybudowano domy dla robotników (arch. H. Marconi).
Dalsza zabudowa przemysłowa, w formie niewielkich zakładów przy
Czerniakowskiej i sąsiednich ulicach, nastąpiła po 1880. Czerniakowska
skupiała przeważnie robotników, mieszkających w bardzo złych warunkach,
oraz lumpenproletariat i elementy przestępcze. Ok. 1885 wybudowano przy
Czerniakowskiej stację pomp wodociągów (pod ob. nr 124) i urządzono
osadniki. W latach 1888/1889 przeprowadzono prace regulacyjne nad Wisłą
i usypano wał od Czerniakowskiej do ujścia rzeczki Wilanówki. W latach
1927/1928 pod obecnym nr 128 wybudowano gmach szkoły powszechnej. Ok.
1930 wzniesiono pod obecnym nr 137 zakład Nazaretanek, mieszczący
szkołę z internatem i kaplicę (budynki z szarej cegły cementowej, arch.
arch. K. Jankowski i F. Lilpop). W okresie międzywojennym wybudowano tu
również gmach Związku Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych (arch. arch.
R. Gutt i J. Jankowski, ob. szpital wojewódzki). Cała ulica od
Książęcej do pl. Bernardyńskiego otrzymała linię tramwajową. W dawnych
koszarach kawalerii rosyjskiej umieszczono w tym okresie 1 Pułk
Szwoleżerów i Dywizjon Artylerii Konnej im. gen. Józefa Bema.
Po wojnie, na miejscu zabudowy zniszczonej we wrześniu 1939 i 1944
między Ludną i Przemysłową założono Centralny Park Kultury, a dalej w
okolicach ulic: 29 Listopada, Podchorążych i Nowoparkowej (ob.
Gagarina) wybudowano w 1atach 1955-1960 czerniakowską dzielnicę domów
mieszkalnych. W 1945 skasowano na Czerniakowskiej tramwaje wprowadzając
na odcinku od Łazienkowskiej na południe trolejbusy i autobusy. Ok.
1958 ponownie uruchomiono tramwaje, ale tylko na odcinku od Gagarina do
Powsińskiej. Odbudowa objęła również stację pomp i szkoły. Przy rogu
Czerniakowskiej i Łazienkowskiej zbudowano sztuczne lodowisko "Torwar".
Od Bluszczańskiej na południe, prawie do Wolickiej, założono ogródki
działkowe. W latach 60. wkracza na Czerniakowską wysoka zabudowa
mieszkalna, m.in. przy rogu Gagarina powstaje osiedle "Sielce III"
(arch. arch. J. Zdanowicz, J. Baumiller). Punktowiec pod nr 99/101
zdobył tytuł "Mister Warszawy 1962". Pomiędzy Wolicką a Bartycką
rozpoczęto budowę osiedla "Wschodnia Czerniakowska" (arch. arch. W.
Eytner, Z. Pawlak) malowniczo usytuowanego w pobliżu jeziorka.
Na narożniku ul. Prusa - al. Parku Kultury stoi pomnik z tablicą:
Pamięci żołnierzy Armii Krajowej Zgrupowania "Kryski", Armii Ludowej
Rejonu Czerniaków, 1 Armii Wojska Polskiego poległych w Powstaniu
Warszawskim na Czerniakowie oraz ludności cywilnej.
źródło: "Ulice i place Warszawy" - Eugeniusz Szwankowski, Wydawnictwo Naukowe PWN SA
