w Dzielnicy Śródmieście
Tradycja wyborów samorządowych
Wybory samorządowe w Warszawie mają bardzo długa tradycję. Można o nich mówić z chwilą wprowadzenia do Warszawy prawa chełmińskiego, co nastąpiło w wieku XIV. Uprawnieni mieszczanie, patrycjat i pospólstwo brali udział w wybieraniu członków ławy i rady miejskiej, której przewodniczył burmistrz. Porządek ten bez większych zmian funkcjonował do XVIII w. Zreformowane instytucje samorządu miejskiego, pomimo okresowego ograniczania kompetencji, funkcjonowały także w czasie zaborów. Prawdopodobnie już w tych czasach można mówić przestrzennym zróżnicowaniu zachowań wyborczych uprawnionych do głosowania mieszkańców Warszawy. Brakuje jednak odpowiednich danych dla przeprowadzenia odpowiednich analiz (Encyklopedia Warszawy, 1975).
Samorządność nie miała łatwych warunków do rozwoju także w niepodległej Polsce. W roku 1934 władze państwowe rozwiązały radę miasta i powołały prezydenta komisarycznego. Nowe wybory samorządowe odbyły się dopiero w roku 1938. Układ sił politycznych w nowej radzie nie doprowadził do wyboru prezydenta. Nadal wiec pozostawał on urzędnikiem komisarycznym.
Wybory okresu międzywojennego wykazują silne zróżnicowanie sympatii politycznych mieszkańców Warszawy. Do roku 1927 dominującym ugrupowaniem była Narodowa Demokracja. W kolejnych latach następował wzrost wpływów PPS oraz BBWR, co należy wiązać z ogólną sytuacją w kraju. Na komunistów w roku 1927 głosowało 17,3 % wyborców. Znaczącą zmianę układu sił przyniosły wybory roku 1938. Partie lewicowe, PPS i Bund, zdobył w 100 osobowej radzie 41 mandatów, OZN 40, a Stronnictwo Narodowe jedynie 8 (Encyklopedia Warszawy, 1975).
Podziały polityczne miały również przestrzenne odniesienie. Dotyczyło to całego miast a jak i poszczególnych jego dzielnic. Silnie zróżnicowany musiał być pod tym względem także obszar dzisiejszego Śródmieścia. Bez pogłębionych badań można jedynie domyślać się kształtu tego zróżnicowania. Inaczej głosowała zapewne północno-zachodnia część dzisiejszego Śródmieścia, czyli Muranów, który zamieszkany był w zdecydowanej większości przez ludność żydowską. Inaczej musieli głosować mieszkańcy centralnej części, inaczej mieszkańcy osiedli nadwiślańskich: Starego Miasta i Powiśla.
Druga wojna przyniosła ogromne zmiany zarówno w składzie społecznym mieszkańców miasta, jak również w systemie politycznym. Nastąpiła wymiana ludności, przekształcony został układ urbanistyczny miasta. Zmiany te w dużym stopniu dotyczyły obszaru Śródmieścia, szczególnie doświadczonego zniszczeniami w trakcie wojny. Powojenna przebudowa urbanistyczna przyniosła kolejne zmiany. W wielu miejscach nie tylko zaniechano odbudowy dawnej tkanki miejskiej, ale likwidowano ocalone fragmenty miasta. Łączyło się to z ideologią wyrównywania różnic społecznych. Dążono do wyrównanie poziomu życia i zlikwidowanie efektów przestrzennej segregacji ludności pod względem społeczno-ekonomicznym.
Władze nie zachowywały się jednak konsekwentnie i same tworzyły enklawy różnych grup społecznych. Powstawały skupiska mieszkań ludzi związanych z aparatem władzy, czy też osiedla sponsorowane przez wielkie przedsiębiorstwa. Utrzymywały się podział na mieszkania prywatne, komunalne i spółdzielcze, różnie rozmieszczonych na obszarze dzielnicy. Pomimo ograniczeń w swobodnym obrocie mieszkaniami, pewne znaczenie miały również preferencje starających się o otrzymanie lub kupno mieszkania. Powodowało to naturalną segregację ludności.
Pozapolityczne elementy tego zróżnicowania można dostrzec w wynikach spisu ludności przeprowadzonego w roku 1988 (Węcławowicz i Księżak, 1993, 1994). Ujawnia on dość silnie zaznaczającą się segregację ludności według takich cech jak wykształcenie, miejsce zatrudnienia, wiek mieszkańców, liczba dzieci w rodzinie, metraż mieszkania przypadający na lokatora. Trwałość tego zróżnicowania potwierdza spis ludności przeprowadzony w roku 2002. Niewielka, w porównaniu z innymi dzielnicami Warszawy, liczba inwestycji mieszkaniowych w Śródmieściu po roku 1989 spowodowała tylko niewielkie zmiany w tym zakresie. Mają one bardziej ewolucyjny niż rewolucyjnych charakter, i wynikają przede wszystkim z ruchu naturalnego i migracyjnego ludności, obrotem mieszkaniami na rynku wtórnym. Okres jaki minął od spisu w roku 1988 był jednak zbyt krótki by mogły dokonać się zasadnicze przekształcenia. Tradycja dziedziczenia mieszkań przez następne pokolenia, utrzymujące się zróżnicowanie atrakcyjności poszczególnych części dzielnicy, wynikające z tego powodu zróżnicowanie ceny mieszkań, są w dalszym ciągu ważnym czynnikiem wywołującym mechanizm segregacji mieszkańców w oparciu o cechy demograficzne i społeczno-gospodarcze (Kowalski, Śleszyński, 2006). Ma ona niebagatelne znaczenie w badaniach z zakresu geografii wyborczej. Podkreślany jest przede wszystkim silny wpływ uwarunkowań społeczno-gospodarczych na wyborcze decyzje mieszkańców. Dotyczy to zarówno aktywności wyborczej jak i wyrażanych sympatii politycznych (Kowalski, 2000).
Zróżnicowanie preferencji politycznych ludności w czasach PRL pozostawało w ukryciu, gdyż wybory były wówczas propagandową fikcją. Przełomowe znaczenie miał upadek systemu komunistycznego w Polsce oraz pierwsze po II wojnie światowej w pełni wolne wybory, które odbyły się na wiosnę 1990 r. właśnie do samorządów. Ujawniły one wyraźne przestrzenne zróżnicowanie sympatii politycznych mieszkańców Warszawy.
